Rozeta – znak odległych kultur

Rozeta to symboliczny motyw zdobniczy znany w całych Karpatach. Zalicza się do jednych z najtrwalszych i odpornych na historyczne zmiany symbolów religijnych, będących posłańcem dawnych epok kulturowych. Ten archaiczny plastyczny symbol solarny wiązał się najpierw z dawnymi przedchrześcijańskimi, a później z chrześcijańskimi wierzeniami. We wczesnej tradycji chrześcijańskiej interpretowany był przez pryzmat mitycznego porządkowania świata oraz wierzeń poprzedzających chrześcijaństwo, które wiązały się z kultem Niezwyciężonego Boga Słońca (Sol Invictus), czyli jako Chrystusa, którego symbolizować miało „Słońce prawdziwe” (Sol Verus). Od tysięcy lat znak ten był z wielką czcią i precyzją ryty w drewnie, wykuwany w murach starych świątyń i na płytach nagrobnych przez ludzi, którzy wierzyli wówczas że jest magicznym znakiem, symbolem światła, wszechwiecznego dobra – Boga, znakiem mającym zabezpieczyć ich przed złem i przynoszącym im zdrowie,
płodność i wszelką pomyślność. Najstarsze ślady zastosowania tego motywu świadczą o tym, że początkowo był wykorzystywany tylko na obiektach szczególnie związanych z kultem religijnym i dopiero w późniejszym czasie przeszedł wraz z zachowaniem swojej sakralnej funkcji do przedmiotów codziennego użytku. Według górali od piękniejszego


sposobu przedstawienia rozety, jej bogatszego przyozdobienia, jej starannego wykonania  zależy powodzenie w życiu: „czim szumniejszo jes ta gwiazda tósz szie lepszi wiedzie”(Gładysz 1935: 30). Dziś zatracił swoją dawną magiczno-religijną funkcję i przyjął już niemal wyłącznie funkcję zdobniczą.


Justyna Cząstka-Kłapyta (etnomuzykolog, etnolog, antropolog kultury)
Fotografie ze zbiorów Justyny Cząstki-Kłapyty

 

Leave a comment